Zespół Hoigné a przewlekłe zaburzenie lękowe

 

Zespół Hoigné - nieoczywista przyczyna przewlekłego zaburzenia lękowego 

Czy to możliwe, że źródłem przewlekłego zaburzenia lękowego może być chwilowa reakcja organizmu na antybiotyk? Niestety tak. Badania dowodzą bowiem, że zastrzyk z penicyliną prokainową skutkować może eksplozją ciężkich objawów lękowych. A co gorsze wpłynąć na kształtowanie się osobowości lękowej. Dowiedz się więc, czym jest zespół Hoigné. Być może to wlaśnie jest pierwotna przyczyna Twojego zaburzenia lękowego.

Świadomość zaburzeń lękowych jest już powszechna, a bycie zaburzonym coraz rzadziej stanowi powód do wstydu. Jednak umysł lękowca nieustannie poszukuje racjonalnego wyjaśnienia stanu, w jakim się znalazł. Wszakże wiadomo, że znając przyczynę bądź sprawcę złego samopoczucia można też odczuć względną ulgę. Co więcej łatwiej leczyć oraz pracować na terapii. A niepewność i niewiedza umacniają tylko w nerwicowcach chorobliwy lęk. Dlatego poruszę temat mało znanego nadal, choć potwierdzonego badaniami klinicznymi, możliwego źródła zaburzenia lękowego, jakim jest zespół Hoigné.

Rolf Hoigné opisał lęk paniczny po zastrzyku z penicyliną prokainową 

Rozpocznę od postaci Rolfa Hoigné, od którego nazwiska wywodzi się nazwa tej jednostki. Hoigné był szwajcarskim lekarzem. Ściśle mówiąc specjalistą chorób wewnętrznych. W wieloletniej pracy medyka sporo uwagi poświęcił zagadnieniom alergii. Zwłaszcza alergii na leki. A w literaturze medycznej lat 60-tych ubiegłego wieku zasłynął opisem reakcji panicznego lęku, który zaobserwował u pacjentów po podaniu zastrzyku z antybiotykiem-penicyliną prokainową. 

Penicylina prokainowa - co to jest?

Penicylina należy do grupy antybiotyków. Penicylina prokainowa jest zaś połączeniem benzylopenicyliny z prokainą. Ta ostatnia posiada właściwości przeciwbólowe. Prokainę od wielu lat stosowano między innymi jako środek znieczulający, który skutecznie niwelował dolegliwości bólowe towarzyszące iniekcji. Jednocześnie wydłużał on czas działania leku podstawowego - antybiotyku. Warto wspomnieć, że prokaina wywiera też wpływ na receptory serotoninowe. A czysty związek prokainy występuje w postaci bezbarwnych kryształów lub lekko białego proszku i jest rozpuszczalny w wodzie, etanolu i eterze.

Penicylina prokainowa (inaczej też zwana penicyliną benzylową) wchłania się szybko po zaaplikowanym zastrzyku. Albowiem już od 15 do 30 minut. I w ok. 45 do 65 % wiąże się z białkami osocza. Ponadto posiada zdolność przenikania do płynu opłucnowego, osierdziowego, otrzewnego, torebki stawowej, żółci, nerek, błon śluzowych i moczu. Substancję tę metabolizuje wątroba w ok. 40 %. Zaś w ciągu pierwszej godziny po iniekcji wydalają ją nerki z moczem w ok. 60 do 90 %. Wyjątek stanowią noworodki, u których proces trwa znacznie dłużej.

Lęk o życie po penicylinie prokainowej

Wiadomym jest, że penicylina często skutkuje reakcjami alergicznymi. Zwykle mówi się w tym przypadku o odczynach skórnych. Takich jak wysypka, świąd czy pokrzywka. Również prokaina nie grzeszy ilością działań niepożądanych i z tego względu zastępuje się ją coraz częściej innymi środkami. 

Jednak jest jeszcze drugie dno. Bowiem, oprócz fizycznych dolegliwości wskutek podania penicyliny prokainowej i znanej wszystkim reakcji anafilaktycznej, możliwe są również długoterminowe konsekwencje psychiczne. Gdyż penicylina prokainowa przyczynić się może do wystąpienia ostrej niealergicznej reakcji opartej na lęku panicznym. Co istotne, występuje ona znacznie rzadziej aniżeli wstrząs. Bo średnio 1-3:1000 wstrzyknięć. Jednak ten krótki, ale bardzo intensywny epizod lęku o życie może niestety zapoczątkować rozwój przewlekłego zaburzenia lękowego.

Przyczyna zespołu Hoigné

A więc wyróżnia się dwa mechanizmy aktywujące zespół Hoigné. 

Po pierwsze - błędne i zwykle przypadkowe podanie zastrzyku kryształków penicyliny prokainowej do naczynia krwionośnego zamiast do mięśnia. Co w efekcie może wywołać chwilową niedrożność lub mikro zator naczyń płucnych i mózgowych. 

Po drugie - toksyczny wpływ samej prokainy na ośrodkowy układ nerwowy. 

Konsekwencją obu powyższych działań jest niealergiczna reakcja, która może pojawić się zarówno w trakcie pierwszego kontaktu z lekiem, jak i dopiero przy kolejnych zastrzykach z antybiotykiem. 

Objawy zespołu Hoigné

Idąc dalej, po podaniu pacjentowi zastrzyku z penicyliną prokainową, zdarzyć się może, że wystąpi charakterystyczny dla zespołu Hoigné wachlarz objawów. Czyli:

Objawy psychiczne zespołu Hoigne, do których należą: przerażenie, lęk paniczny o życie, lęk przed śmiercią, halucynacje, splątanie czy depersonanalizacja i derealizacja.

Objawy neurologiczne typowe dla silnego stresu, czyli: bladość, parestezje, zawroty głowy, nudności, potliwość, pobudzenie psychomotoryczne, zaburzenia zmysłów słuchu, wzroku, nagły wzrost ciśnienia tętniczego i towarzysząca mu tachykardia z dusznościami i uciskiem w klatce piersiowej.

Oczywiście nie zawsze wszystkie wymienione symptomy wystąpią jednocześnie i z jednakowym natężeniem. A ze względu na mocne podobieństwo z atakiem paniki, bywają niestety często mylnie z nim kojarzone. 

Jednak cechą, która bezwzględnie odróżnia te dwa stany jest czas, kiedy objawy się rozpoczynają. Mianowicie atak paniki to rezultat wcześniejszych zazwyczaj już symptomów lękowych. Podczas gdy, ostrą niealergiczną reakcję, powstałą w odpowiedzi na zastrzyk z penicyliną prokainową, objawy lękowe nie poprzedzały.

Jak się leczy zespół Hoigné?

Jeżeli chodzi o leczenie zespołu Hoigné to w przypadku silnych objawów podaje się pacjentom leki uspokajające i przeciwlękowe. Niealergiczna reakcja po podaniu penicyliny prokainowej pojawia się nagle w ciągu kilku sekund po zastrzyku lub nawet podczas samej iniekcji. A objawy jej zwykle zanikają samoistnie w ciągu godziny. Po podaniu pacjentowi środka przeciwlękowego czas ten skraca się do 15 minut. I na tym właściwie kończy się cały proces leczenia. Jeśli w ogóle tak można to nazwać. Bo może lepiej brzmiałoby po prostu nazwanie tego wyciszeniem objawów. Gdyż paniczny lęk przed śmiercią zwykle zdążył się już utrwalić w ciele.

Zespół Hoigné i lęk paniczny

Rysa na psychice, którą spowodował nagły paniczny lęk przed śmiercią nie znika ot tak. Dlatego ważna jest świadomość pacjentów, którzy doświadczyli podobnej reakcji lub rodziców dzieci z taką diagnozą. Być może pomocną okaże się praca z terapeutą i kontrolowany powrót do trudnych, często niezrozumiałych przeżyć i reakcji organizmu, jakie towarzyszyły epizodowi lęku panicznego. Tak, by nadać im nowy, łagodniejszy charakter i uwalniać krok po kroku pamięć. Ale nie tylko. Bowiem każdy doświadczony silnym lękiem wie, że to ciało pamięta, podczas, gdy umysł już wyparł, zapomniał. I czasem wystarczy nieświadomy trigger, by ponownie wzbudzić lęk.

Natomiast dla tych z Was, którzy w zaburzeniu żyją już od wielu lat, zespół Hoigné może być długo poszukiwaną odpowiedzią na pytanie skąd ja to mam? Oczywiście, jeśli możliwe jest jeszcze potwierdzenie takiego zdarzenia. Zwłaszcza, gdy miało ono miejsce w  dzieciństwie. I miejmy nadzieję, że wiedza o źródle przynosi ukojenie. Czego wszystkim lękowcom życzę.

Bibliografia

1. Araszkiewicz A. Obraz psychopatologiczny ostrej niealergicznej reakcji na penicylinę prokainową. Postępy Psychiatrii i Neurologii 1992; 1: 58-63.
2. Krysta K, Paliga A, Leszczyńska J, Oberda I. Przewlekłe zaburzenia lękowe po przebyciu ostrej niealergicznej reakcji na penicylinę. Postępy Psychiatrii i Neurologii 2011; 20: 217-219.
3. Wojciechowska I, Jędryszczak K, Pawłowski T. Przewlekłe zaburzenie lękowe po przebyciu ostrej niealergicznej reakcji na penicylinę – opis przypadku. Postępy Psychiatrii i Neurologii 2017; 26: 179-183.